Psychologische behandeling van SF
Zoals gezegd, adviseren wij mensen met een sociale fobie te starten met een psychologische behandeling. Uit onderzoek is bekend dat ongeveer 70% van de mensen baat heeft bij de hier onder beschreven behandelvormen. Indien u kiest voor een psychologische behandeling wordt samen met de behandelaar een keuze gemaakt om te starten met een vorm van cognitieve therapie of exposure in vivo.
Cognitieve therapie
Cognitieve therapie richt zich het veranderen van uw angstige gedachten (cognities). U zult merken dat als u in staat bent om deze gedachten te veranderen, u beter met de angst kunt omgaan. De behandelaar zal u helpen om de gedachten die u angstig maken op te sporen (bijvoorbeeld "Mijn collega's zullen zien dat ik gespannen ben en vinden mij vast gek"). Vervolgens wordt gekeken of deze gedachten wel juist of handig zijn. Als u tot de conclusie komt dat de gedachte onjuist of onhandig is, wordt gekeken of u tot een andere gedachte kunt komen (bijv. "Ook al zien mijn collega's dat ik gespannen ben, ze zullen daar best begrip voor hebben"). Voor het goed laten slagen van de behandeling met cognitieve therapie is het noodzakelijk dat u ook thuis aan de therapie werkt. U zult bijvoorbeeld gedachtendagboekjes moeten bijhouden van situaties waarin u zich angstig voelde en de gedachten die daarmee samenhingen uitwerken. Ook is het mogelijk dat u opdrachten krijgt waarbij u in de praktijk gaat toetsen of bepaalde opvattingen kloppen (bijv. wanneer u bang bent dat iemand boos wordt als u hem of haar iets weigert, zult u die opvattingen kunnen toetsen door een ander iets te weigeren en te kijken of hij / zij ook daadwerkelijk boos wordt). Cognitieve therapie wordt acht tot twaalf zittingen toegepast. Als u na twaalf zittingen toch (veel) klachten blijft houden, dan wordt overgestapt op exposure in vivo of wordt de cognitieve therapie met exposure in vivo gecombineerd. Ook kan de behandeling worden aangevuld met een sociale vaardigheidstraining of een taakconcentratietraining (beiden worden uitgelegd verder op in de tekst).
Exposure in vivo
"Exposure in vivo" is een vorm van gedragstherapie, dat wil zeggen dat het zich richt op wat u doet. "Exposure" betekent "blootstellen". Met "In vivo" wordt bedoeld: "in het dagelijks leven". Exposure in vivo wordt vooral geadviseerd als u vanwege uw angst veel situaties bent gaan vermijden. Als u situaties die u spanning geven inderdaad uit de weg gaat is dat wel te begrijpen, maar op den duur gaat het vermijden van dergelijke situaties in uw nadeel werken. Er is namelijk bekend dat de angst door dit vermijdingsgedrag juist blijft bestaan en in veel gevallen zelfs erger wordt. Het gevaar is dat u steeds meer in uw dagelijkse functioneren beperkt wordt.
Het doel van exposure in vivo is om dit patroon te doorbreken. U zult leren hoe u het beste met de angst om kan gaan. Het is de bedoeling dat u zich vervolgens geleidelijk aan bepaalde angstopwekkende situaties blootstelt, door deze situaties juist op te zoeken. U zult met relatief eenvoudige situaties beginnen, om daarna geleidelijk steeds moeilijkere situatie op te zoeken. U bepaalt zelf het tempo. Exposure in vivo wordt gedurende acht tot twaalf zittingen toegepast. Veel mensen hebben baat bij deze behandeling. Een voorwaarde voor het slagen van de behandeling is wel dat u veel oefent. Het beste is om dagelijks te oefenen. De behandelaar zal samen met u kijken wat haalbaar is en met u samen een oefenprogramma voor u opstellen. Bekend is dat als u zich op deze manier aan situaties blootstelt, de angst geleidelijk aan minder wordt. Als u na twaalf zittingen toch klachten blijft houden, dan wordt overgestapt op cognitieve therapie of wordt de exposure in vivo met cognitieve therapie gecombineerd. Ook kan de behandeling worden aangevuld met een sociale vaardigheidstraining of taakconcentratietraining (beiden worden uitgelegd verder op in de tekst).
Aanvullend: Sociale vaardigheidstraining
De behandeling met de hierboven beschreven methodes kan aangevuld worden met een sociale vaardigheidstraining. Binnen een sociale vaardigheidstraining gaat het om het leren omgaan met een aantal situaties die door veel mensen met een sociale fobie moeilijk gevonden worden. U zult bijvoorbeeld leren hoe je een praatje met iemand aanknoopt, op welke manier je iemand het beste iets kunt weigeren of hoe je kritiek kunt uiten. Om deze vaardigheden te leren wordt gewerkt met rollenspellen waarin alledaagse situaties worden nagespeeld. Ook zult u huiswerkopdrachten meekrijgen. Deze behandeling wordt zowel individueel als in een groep gegeven. Hoewel de meeste mensen het deelnemen aan een groep in eerste instantie moeilijk vinden, heeft het toch veel voordelen. U kunt dan namelijk in de groep gelijk met de geleerde vaardigheden oefenen. Veel mensen vinden het prettig om eerst te oefenen met mensen die net als zijzelf ook moeite hebben met de genoemde situaties. Hierna gaat het toepassen van de vaardigheden in het dagelijks leven vaak makkelijker.
Aanvullend: Taakconcentratietraining
Bij mensen die bang zijn om te blozen, trillen of transpireren kunnen de hierboven beschreven methodes aangevuld worden met een taakconcentratietraining. Mensen die angst hebben om te gaan blozen, trillen of zweten hebben meestal de neiging om erg op hun lichaam te gaan letten om te controleren of deze klachten ook optreden. Hierdoor worden de klachten vaak steeds erger. Doordat men door de lichamelijke verschijnselen wordt afgeleid kan men de aandacht moeilijk houden bij waar men mee bezig is en gaat het functioneren in sociale situaties moeilijker. In deze training wordt u geleerd om uw aandacht meer naar buiten te richten (bijv. het gesprek met de ander) in plaats van op datgene wat u in uw lichaam voelt (bijv. het blozen). Het doel van deze training is dat u zich bij het uitvoeren van een bepaalde taak, minder laat afleiden door uw lichamelijke reacties en zich beter leert concentreren op dat waar u eigenlijk mee bezig bent of zou willen zijn.
